नेपालको राजनीति अहिले केवल सत्ता परिवर्तन वा सरकार फेरबदलको विषयमा मात्र सीमित छैन। राजनीतिक संस्कार, नेतृत्वको पुस्तान्तरण र संगठन निर्माणको सवाल पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। पुराना राजनीतिक दलप्रति बढ्दो असन्तुष्टि र नयाँ पुस्तामा देखिएको राजनीतिक चेतनाले दलहरूलाई आफ्नै संगठनभित्र परिवर्तन र सुधार गर्नुपर्ने चुनौती दिएको छ।
यही परिवेशमा जनमत पार्टीको दोस्रो महाधिवेशनलाई सामान्य संगठनात्मक प्रक्रिया मात्र नभई पार्टीको आगामी दिशा, नेतृत्व र राजनीतिक संस्कार तय गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिन सकिन्छ।
नयाँ समिति भन्नाले केवल उमेरले युवा भएका अनुहारलाई अगाडि ल्याउनु मात्र होइन। समयअनुकूल सोच, स्पष्ट राजनीतिक दृष्टिकोण, संगठन सञ्चालन गर्ने क्षमता, प्रविधिमा दक्षता, जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध, अध्ययनशीलता र परिणाम दिन सक्ने कार्यशैली भएको नेतृत्व आजको आवश्यकता हो। त्यसैले युवालाई जिम्मेवारी दिने बहसमा ‘को कति वर्षको भयो?’ भन्ने प्रश्नसँगै ‘को कति सक्षम, सक्रिय, इमानदार र जनउत्तरदायी छ?’ भन्ने प्रश्नलाई पनि महत्व दिनुपर्छ।
समावेशी नेतृत्वको सवाल
राजनीतिक दलको नेतृत्वले समाजको वास्तविक विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्न सक्नुपर्छ। समावेशी नेतृत्व भन्नाले निश्चित समुदायका व्यक्तिलाई संख्या पुर्याउन मात्र समितिमा राख्नु होइन, नीति निर्माण, संगठन सञ्चालन र निर्णय प्रक्रियामा उनीहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्नु हो।
जनमत पार्टीको आगामी नेतृत्वमा युवा र महिलासँगै मधेशका विभिन्न समुदाय, दलित, आदिवासी–जनजाति, मुस्लिम, थारू, पिछडिएका तथा सीमान्तकृत समुदाय, साथै विभिन्न पेशा र क्षेत्रबाट आएका सक्षम व्यक्तिहरूलाई संगठनका विभिन्न तहमा अवसर दिन आवश्यक छ। प्रतिनिधित्व गर्दा समुदायगत पहिचानसँगै सम्बन्धित व्यक्तिको क्षमता, सक्रियता, अनुभव, इमानदारी र संगठनप्रतिको योगदानलाई पनि समान महत्व दिनुपर्छ।
समावेशिताको अर्थ सबै समुदायलाई औपचारिक रूपमा समितिमा समेट्नु मात्र होइन। समाजका फरक–फरक वर्ग, क्षेत्र र समुदायका आवाजलाई पार्टीको नीति तथा निर्णय प्रक्रियासम्म पुर्याउनु हो। यसले संगठनभित्र अपनत्वको भावना बढाउनुका साथै पार्टीलाई व्यापक जनसमुदायसँग जोड्न मद्दत गर्छ।
जनमत पार्टीको शक्ति केवल आन्दोलन वा निर्वाचनमा प्राप्त मतमा मात्र निर्भर हुँदैन। सक्षम, पारदर्शी र उत्तरदायी संगठन निर्माण गर्ने क्षमता पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले दोस्रो महाधिवेशनले पुरानो पुस्ता र नयाँ पुस्ताबीचको द्वन्द्वभन्दा अनुभव र ऊर्जाबीचको सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। अनुभवी नेतृत्वको राजनीतिक अनुभव र नयाँ पुस्ताको ऊर्जा, प्रविधि तथा नयाँ सोचलाई जोड्न सके संगठन अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ।
अबको जनमत पार्टीलाई पद खोज्नेभन्दा जिम्मेवारी बोक्ने नेतृत्व आवश्यक छ। भाषणभन्दा नीति र योजनामा जोड दिने, व्यक्तिकेन्द्रित राजनीतिभन्दा संस्थागत संगठन निर्माणमा ध्यान दिने तथा गुट–उपगुटभन्दा पार्टीको सामूहिक हितलाई प्राथमिकता दिने राजनीतिक संस्कार विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
दोस्रो महाधिवेशनमा नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी दिने विषय केवल अनुहार परिवर्तनमा सीमित हुनुहुँदैन। नेतृत्व परिवर्तनसँगै पार्टीको विचार, कार्यशैली, संगठन सञ्चालन र जनतासँगको सम्बन्धमा समेत नयाँपन देखिन आवश्यक छ। युवालाई अवसर दिँदा अनुभवलाई पन्छाउने र अनुभवीलाई जिम्मेवारी दिँदा नयाँ पुस्तालाई रोक्ने दुवै प्रवृत्तिले संगठनलाई बलियो बनाउन सक्दैन।
त्यसैले आगामी नेतृत्व चयनमा क्षमता, योगदान, संगठनप्रतिको प्रतिबद्धता, जनतासँगको सम्बन्ध र समावेशी प्रतिनिधित्वलाई सँगसँगै अघि बढाउन आवश्यक छ। यसले पार्टीभित्र पुस्तान्तरणलाई स्वाभाविक बनाउनुका साथै नेतृत्व निर्माणको दीर्घकालीन आधारसमेत तयार गर्न सक्छ।
यदि दोस्रो महाधिवेशनले युवा, सक्षम, समावेशी र उत्तरदायी नेतृत्व निर्माणको दिशामा ठोस निर्णय गर्न सक्यो भने त्यसले जनमत पार्टीको आन्तरिक संगठनलाई मात्र प्रभाव पार्ने छैन। नेपालको वैकल्पिक राजनीतिको बहसमा समेत यसले आफ्नो छुट्टै सन्देश दिन सक्नेछ।
अन्ततः महाधिवेशन केवल नयाँ अनुहार चयन गर्ने प्रक्रिया होइन। यो पार्टीले कस्तो राजनीतिक संस्कार अपनाउने, कस्तो नेतृत्व निर्माण गर्ने र आगामी दिनमा जनतासँग कस्तो सम्बन्ध स्थापित गर्ने भन्ने निर्णय गर्ने महत्वपूर्ण अवसर पनि हो।
नयाँ अनुहारसँगै नयाँ सोच, नयाँ कार्यशैली र नयाँ राजनीतिक संस्कार निर्माण गर्न सक्नु नै दोस्रो महाधिवेशनको वास्तविक चुनौती हो।
निर्मल मण्डल-उपमहासचिव पदको उम्मेदवार दोस्रो महाधिवेशन जनमत पार्टी
